ت و فرمود:« إِنَّهُمْ كَانُوا قَبْلَ ذَلِكَ مُتْرَفِينَ» يعني دنيايشان آن ها را مغرور کرده بود و براي آن کار کرده و از آن لذّت مي بردند، و خوشگذران بودند. پس آرزو و خيالاتشان آنها را از انجام عمل نيک غافل گردانده بود، پس خوشگذراني و رفاهي که خداوند آنان را به خاطر آن مذمّت کرده است عبارت از اين نوع خوشگذراني است.
« وَكَانُوا يُصِرُّونَ عَلَى الْحِنثِ الْعَظِيمِ» و آن ها گناهان بزرگ را انجام مي دادند و از آن توبه نمي کردند و از انجام گناهان پشيمان نمي شدند بلکه بر آن چه پروردگارشان را ناخشنود مي کرد اصرار مي ورزيدند پس با گناهان زيادي که بخشودني نيستند به نزد پروردگارشان آمده اند. 
و آن ها زنده شدن پس از مرگ را انکار مي کردند و با بعيد دانستن آن مي گفتند:« أَئِذَا مِتْنَا وَكُنَّا تُرَابًا وَعِظَامًا أَئِنَّا لَمَبْعُوثُونَ ؛ أَوَ آبَاؤُنَا الْأَوَّلُونَ» چگونه پس از آن که مُرديم و خشک شديم و به خاک و استخوان تبديل گشتيم زنده مي شويم؟! آيا پدران نخستين ما نيز برانگيخته مي شوند! اين محال است، خداوند در پاسخ آن ها فرمود:« قُلْ إِنَّ الْأَوَّلِينَ وَالْآخِرِينَ؛ لَمَجْمُوعُونَ إِلَى مِيقَاتِ يَوْمٍ مَّعْلُومٍ» بگو: همانا مردمان پيشين و پسين همه را خداوند زنده خواهم کرد و در روزي معينّ که خداوند براي بندگانش مقّدر نموده همه آنان را گرد مي آورد، و سزا و جزاهاي کارهايي را که کرده اند به آن ها مي دهد. 
« ثُمَّ إِنَّكُمْ أَيُّهَا الضَّالُّونَ» سپس شما اي کساني که از راه هدايت گمراه شده ايد و راه گناه و زشتي را در پيش گرفته  ايد! « الْمُكَذِّبُونَ» و پيامبر(ص) و آن چه را از حق و وعده و عيد که با خود آورده است تکذيب کرده ايد، « لَآكِلُونَ مِن شَجَرٍ مِّن زَقُّومٍ» از درخت زقوم که بدترين و بدبوترين و زشت ترينِ درخت است خواهيد خورد. « فَمَالِؤُونَ مِنْهَا الْبُطُونَ» و شکم هايتان را از آن پرخواهيد کرد. آن چه باعث مي شود تا آن ها با وجود زشتي زقوم از آن بخورند گرسنگي بيش از حد است که جگرشان را به جوش آورده و نزديک است از گرسنگي دل هايشان از جا کنده شود. و خوراکي که با آن رفع گرسنگي مي نمايند نه انسان را نيرو مي دهد و چاق مي کند و نه گرسنگي را برطرف مي نمايد. 
و امّا نوشيدني آن ها بدترين نوشيدني است و روي اين خوراک آب داغ و جوشيده مي نوشند؛ آبي که در شکم ها مي جوشد. و اين آب را همانند شتراني که به شدّت تشنه هستند مي نوشند، و يا اين که « هيم» نوعي بيماري است که شتران بدان مبتلا ميشوند و سيرآب نمي گردند.
« هَذَا نُزُلُهُمْ يَوْمَ الدِّينِ» اين خوراک و اين آشاميدني، مهماني و ضيافت آن ها در روز جزاست و اين ضيافت را خودشان براي خود از پيش فرستاده و آن را بر ضيافت و مهماني خدا ترجيح داده اند. خداوند متعال مي فرمايد:« إِنَّ الَّذينَ ءَامَنُوا وَعَمِلوُا الصَّلِحَتِ کَانَت لَهُم جَنَّتُ الفِردَوس نُزُلاً ، خَلِدينَ فِيهَا لَا يبغُونَ عَنَها حوَِلَاَ» بي گمان کساني که ايمان آورده و کارهاي شايسته کرده اند باغ هاي بهشت ضيافت آن ها مي باشد و آنان در آن جاودانه مي مانند و به جاي آن چيزي ديگر را نمي طلبند. 
سپس دليل عقلي را بر زنده شدن پس از مرگ بيان کرد و فرمود:« نَحْنُ خَلَقْنَاكُمْ فَلَوْلَا تُصَدِّقُونَ» ما شما را پديد آورده ايم پس از آن که هيچ چيزي نبوديد و شما را بدون خستگي و ناتواني آفريده ايم . آيا کسي که بر اين کار تواناست نمي تواند مردگان را زنده کند؟ آري! او بر هر چيزي تواناست . بنابراين آن ها را به خاطر اين که به زنده شدن پس از مرگ باور ندارند سرزنش کرد. چون آن ها آن چه را که بزرگ تر و مهم تر از زنده شدن پس از مرگ است مشاهده مي کنند و آن  اين که خداوند آنان را از عدم پديد آورده است.أَفَرَأَيْتُم مَّا تُمْنُونَ آيا آن  مني  را که  بيرون  مي  ريزيد ديده  ايد ?
أَأَنتُمْ تَخْلُقُونَهُ أَمْ نَحْنُ الْخَالِقُونَ آيا شما او را مي  آفرينيد يا ما آفريننده  ايم  ?
نَحْنُ قَدَّرْنَا بَيْنَكُمُ الْمَوْتَ وَمَا نَحْنُ بِمَسْبُوقِينَ ما مرگ  را بر شما مقدر ساختيم  و ناتوان  از آن  نيستيم  که
عَلَى أَن نُّبَدِّلَ أَمْثَالَكُمْ وَنُنشِئَكُمْ فِي مَا لَا تَعْلَمُونَ به  جاي  شما قومي  همانند شما بياوريم  و شما را به  صورتي  که  از آن  بي ، خبريد از نو بيافرينيم.
وَلَقَدْ عَلِمْتُمُ النَّشْأَةَ الْأُولَى فَلَوْلَا تَذكَّرُونَ شما از آفرينش  نخست  آگاهيد ، چرا به  يادش  نياوريد ?
 آيا درباره آفرينش خود از نطفه اي که در رحم همسران مي ريزيد فکر کرده ايد؟ آيا شما اين نطفه و آن چه از آن پديد مي آيد را آفريده ايد؟ يا خداوندي آفريدگار است که شهوت را در وجود زن و مرد قرار داده و ميان زن و شوهر دوستي و محبّت برقرار کرده که سبب توليد مثل مي گردد؟!
بنابراين خداوند آن ها را فراخواند تا از آفرينش نخستين بر آفرينش دوباره استدلال کنند و فرمود:« وَلَقَدْ عَلِمْتُمُ النَّشْأَةَ الْأُولَى فَلَوْلَا تَذكَّرُونَ» و به راستي شما آفرينش نخستين را دانسته ايد، پس چرا پند نمي پذيريد؟ چرا ايمان نمي آوريد به اين که کسي که بر آغاز آفرينش شما توانا بوده است بر آفرينش دوباره تان نيز تواناست؟أَفَرَأَيْتُم مَّا تَحْرُثُونَ آيا چيزي  را که  مي  کاريد ديده  ايد ?
أَأَنتُمْ تَزْرَعُونَهُ أَمْ نَحْنُ الزَّارِعُونَ آيا شما مي  رويانيدش  يا ما روياننده  ايم  ?
لَوْ نَشَاء لَجَعَلْنَاهُ حُطَامًا فَظَلَلْتُمْ تَفَكَّهُونَ اگر مي  خواستيم  خاشاکش  مي  ساختيم  تا در شگفت  بمانيد.
إِنَّا لَمُغْرَمُونَ گويند : ما ثروت  بر باد دادگانيم  ،
بَلْ نَحْنُ مَحْرُومُونَ ما بي  نصيب  ماندگانيم.
اين منّت الهي بر بندگانش است و آن ها را به وسيله اين نعمت به توحيد و  عبادت خويش و بازگشت به سوي خود فرا مي خواند که با فراهم کردن درختان و کشتزارها به آن ها نعمت داده است، چرا که از اين کاشتن رزق و روزي فراهم مي شود و نيازهاي انسان برآورده مي شود. انسان ها نمي توانند منافع و نيازهاي برآورده شده خود را بشمارند چه رسد به اين که بتوانند شکر آن را ادا نمايند و حق آن را به جاي آورند. پس منّت خويش را به آن ها گوشزد نمود و فرمود:« أَأَنتُمْ تَزْرَعُونَهُ أَمْ نَحْنُ الزَّارِعُونَ» آيا شما آن را از زمين بيرون مي آوريد؟ يا آيا شما آن را رشد مي دهيد؟ و آيا شما خوشه و ميوه آن را بيرون مي آوريد تا دانه و ميوه اي رسيده گردد؟ 
يا اين که خداوند به تنهايي اين کار را انجام داده و اين نعمت را به شما بخشيده است؟ تنها کاري که شما انجام مي دهيد اين است که زمين را شخم مي زنيد و در آن تخم مي کاريد سپس نمي دانيد که بعد از اين چه کارهايي صورت مي گيرد و بيش از اين نيز توانايي کار ديگري نداريد. با وجود اين به آن ها گوشزد نمود که اين کشتزارها در معرض بسياري از خطرها قرار دارد امّا خداوند آن را حفاظت مي نمايد و برايتان باقي مي گذارد تا مدّت زماني از آن است