ها با خداست. زيرا آنان احسان را مي بينند و نعمت خدا را مي شناسند اما آن را انکار مي کنند. (وَأَكْثَرُهُمُ الْكَافِرُونَ ) و بيشترشان کافراند، و خيري در آنها وجود ندارد، و پي در پي آمدن نشانه ها و آيات به آنها فايده اي نمي رساند، زيرا ضمير و احساساتشان فاسد شده و اهدافي نادرست دارند و آنان خواهند ديد که خداوند آدمهاي سرکش، و کساني را که شکر نعمتهايش را به جاي نمي آورند و از خدا و پيامبرش سرپيچي مي کنند، چگونه سزا مي دهد.وَيَوْمَ نَبْعَثُ مِن كُلِّ أُمَّةٍ شَهِيدًا ثُمَّ لاَ يُؤْذَنُ لِلَّذِينَ كَفَرُواْ وَلاَ هُمْ يُسْتَعْتَبُونَ و روزي که از هر امتي گواهي بر مي انگيزيم، آنگاه که به کافران اجازه ي (عذر آوردن) داده نشده و از آنان خواسته نمي شود که با توبه و عمل صالح پروردگارشان را خشنود گردانند. 
وَإِذَا رَأى الَّذِينَ ظَلَمُواْ الْعَذَابَ فَلاَ يُخَفَّفُ عَنْهُمْ وَلاَ هُمْ يُنظَرُونَ و هنگامي که ستمگران عذاب را ببينند (عذابشان) از آنان کاسته نمي شود و آنان را مهلت نمي يابند. 
وَإِذَا رَأى الَّذِينَ أَشْرَكُواْ شُرَكَاءهُمْ قَالُواْ رَبَّنَا هَـؤُلاء شُرَكَآؤُنَا الَّذِينَ كُنَّا نَدْعُوْ مِن دُونِكَ فَألْقَوْا إِلَيْهِمُ الْقَوْلَ إِنَّكُمْ لَكَاذِبُونَ و هنگامي که مشرکان انبازهايشان را مي بينند، مي گويند: «پروردگارا! اينان انبازهاي ما هستند که آنان را به جاي تو مي خوانديم» (انبازان) به آنان پاسخ د اده و مي گويند: «به راستي شما دروغگوئيد»
وَأَلْقَوْاْ إِلَى اللّهِ يَوْمَئِذٍ السَّلَمَ وَضَلَّ عَنْهُم مَّا كَانُواْ يَفْتَرُونَ و آن روز در برابر خداوند تسليم شوند و آنچه را که مي بافتند از آنان گم و ناپيدا مي شود. 
خداوند از حالت کافران در روز قيامت خبر داده و مي فرمايد عذري از آنها پذيرفته نمي شود ، و عذاب از آنان رفع نمي گردد، و همانا کساني که شريک خدا ساخته بودند از آنان بيزاي مي جويند، و ايشان به کفر و دروغ بستن به خدا اعتراف مي نمايند. پس خداوند فرمود: (وَيَوْمَ نَبْعَثُ مِن كُلِّ أُمَّةٍ شَهِيدًا) و روزي که از هر امتي شاهدي بر مي انگيزيم، که بر آنها و بر کارهايشان گواهي مي دهد. اين شاهد گواهي مي دهد که آنها دعوتگر هدايت را چه پاسخي دادند و گواهاني را که خداوند بر مي انگيزد، پاک ترين و عادل ترين گواهان اند، و آنها پيامبران هستند؛ همان کساني که چون شهادت دهند حجت خداوند بر مردم پايان مي يابد. (ثُمَّ لاَ يُؤْذَنُ لِلَّذِينَ كَفَرُواْ(   و به کافران اجازۀ عذر آوردن داده نمي شود، زيرا عذر آوردن آنها دروغني است و به آنها فايده اي نمي رساند، و نيز اگر بخواهند به دنيا برگردند تا آنچه را که از دست داده اند جبران نمايند، خواستۀ آنان مورد پذيرش خدا واقع نمي شود، بلکه بي درنگ به عذاب سختي گرفتار مي گردند که از آن کا سته نمي شود. ني زبه آنها مهلت داده نمي شود که در راستاي رهانيدن خود از عذاب الهي دست به اقدامي بزنند، چون اعمال نيک آنها آنقدر اندک و ناچيز ا ست که مي توان آن را در چند موردي خلاصه کرد و بر شمرد، و خود نيز به ناچيز بودن آن اقرار مي نمايند و رسوا مي شوند.
(وَإِذَا رَأى الَّذِينَ أَشْرَكُواْ شُرَكَاءهُمْ) و در روز قيامت هنگامي که مشرکان شريکها و انبازهايشان را مي بينند، و باطل بودن آنها محرز مي گردد، به گونه اي که نمي تانند اين حقيقت را انکار کنند، (قَالُواْ رَبَّنَا هَـؤُلاء شُرَكَآؤُنَا الَّذِينَ كُنَّا نَدْعُوْ مِن دُونِكَ )مي گويند: «پروردگارا! اينان شريکان ما هستند که آنان را به جاي تو مي پرستيديم، و به فرياد مي خوانديم. اينک نمي توانند هيچ سودي به ما برسانند و نمي توانند شفاعتي بکنند، پس خودشان باطل بودن آنها را خاطرنشان مي کنند و به آنها کفر مي ورزند، و دشمني و نقرت ميان آنها و معبودانشان آشکار مي گردد. (فَألْقَوْا إِلَيْهِمُ الْقَوْلَ(  شريکانشان در پاسخ به آنها مي گويند: (إِنَّكُمْ لَكَاذِبُونَ ) شما دروغ مي گفتيد که ما را شريک خدا قرار داديد، و ما را همراه خدا پرستش کرديد، ما شما را به اين کار فرمان نداديم و چنين نپنداشتيم که شايستۀ عبادت هستيم. پس سرزنش و ملامت بر شما بادا!
در اين هنگام در پيشگاه خدا سر تسليم فرود مي آورند و در برابر حکم او سر مي نهند و مي دانند که آنها سزاوار عذاب هستند. (وَضَلَّ عَنْهُم مَّا كَانُواْ يَفْتَرُونَ) و آنچه به افترا مي بستند از آنان گم و ناپيدا مي شود، پس وارد جهنم مي شوند. در حالي که از خود بيزارند و دلهايشان سرشار از ستايش پروردگار است، و مي دانند که آنها جز به خاطر کارهايي که کرده اند مجازات نشده اند. الَّذِينَ كَفَرُواْ وَصَدُّواْ عَن سَبِيلِ اللّهِ زِدْنَاهُمْ عَذَابًا فَوْقَ الْعَذَابِ بِمَا كَانُواْ يُفْسِدُونَ کساني که کفر ورزيدند و مردم را از راه خدا بازداشتند و به سزاي آنکه فساد مي کردند عذابي بر عذابشان مي افزاييم.
خداوندمتعال در اين آيه عاقبت و سرانجام مجرمان را بيان مي دارد، آنها که کفر ورزيدند و آيات خدا را تکذيب کردند و با پيامبران خدا مبارزه نمودند، و مردم را از راه خدا بازداشتند و دعوتگراني به سوي گمراهي گرديدند، پس سزاوار عذابي چند برابر شدند، چرا که جرمشان بسيار زياد بود و در زمين خدا فساد کردند.وَيَوْمَ نَبْعَثُ فِي كُلِّ أُمَّةٍ شَهِيدًا عَلَيْهِم مِّنْ أَنفُسِهِمْ وَجِئْنَا بِكَ شَهِيدًا عَلَى هَـؤُلاء وَنَزَّلْنَا عَلَيْكَ الْكِتَابَ تِبْيَانًا لِّكُلِّ شَيْءٍ وَهُدًى وَرَحْمَةً وَبُشْرَى لِلْمُسْلِمِينَ و روزي که در ميان هر امتي گواهي از خودشان بر آنان بر مي انگيزيم و تو را بر اينان گواه مي گيريم، و کتاب را بر تو نايل کرديم که بيانگر همه چيز و وسيلۀ هدايت و مايۀ رحمت و مژده رسان مسلمانان است. 
خداوند متعال در آيات قبل بيان کرد که در ميان هر امتي گواهي را بر مي انگيزد، اينجا نيز همان مطلب را بيان کرد و از ميان گواهان، پيامبر گرامي اسلام را به طور ويژه بيان نمود و فرمود : (وَجِئْنَا بِكَ شَهِيدًا عَلَى هَـؤُلاء ) و تو را بر امتت گواه مي گيريم تا بر خير و شر آنها گواهي دهي. و اين از کمال عدل الهي است که هر پيامبري بر امتش گواهي دهد، چون هر يک در مورد اعمال امتش بيشتر از ديگران آگاهي دارد و در مورد امتش مهربان تر و منصف تر از ديگران است، و از آن جا که نسبت به آنها مهربان است به آنچه که نکرده اند گواهي نمي دهد، و اين مانند فرمودۀ الهي است که مي فرمايد : (و کذلک جعلنکم امه وسطا لتکونوا شهداء علي الناس ويکون الرسول عليکم شهيدا) و اين چنين شما را امتي ميانه قرار داده ايم تا بر مردم گواه باشيد و پيامبر (نيز) بر شما گواه خواهد بود. 
و خداوند متعال فرموده است: (فکيف اذا جئنا من کل امهم بهشيد و جئنا بک علي هولاء شهيدا، يومئذ يود الدين کفروا و عصوا الرسوا لو تسوي بهم الارض) پس چگونه است آنگاه که از هر امتي گواهي آورديم و تو را به اينها گواه گيريم، د