زد، و چون او به هدفش رساند، حقوق پروردگارش را ناديده مي انگارد، انگار که خداوند هيچ حقي بر او ندارد. و اين فريب و آرستگي شيطان است، زير آنچه را که در پيشگاه عقل و سرشت زشت و بد است برايش مي آرايد. ( كَذَلِكَ زُيِّنَ لِلْمُسْرِفِينَ مَا كَانُواْ يَعْمَلُونَ) اين چنين براي اسراف کنندگان کاري را که انجام مي دهند زينت داده است.(وَلَقَدْ أَهْلَكْنَا الْقُرُونَ مِن قَبْلِكُمْ لَمَّا ظَلَمُواْ وَجَاءتْهُمْ رُسُلُهُم بِالْبَيِّنَاتِ وَمَا كَانُواْ لِيُؤْمِنُواْ كَذَلِكَ نَجْزِي الْقَوْمَ الْمُجْرِمِينَ ) و به درستي که ما نسلهايي را که پيش از شما بوده اند هلاک کرديم، هنگامي که ستم کردند و پيامبرانشان براي آنان نشانه هاي روشن آوردند، و هرگز بر آن نبودند که ايمان بياورند. اين چنين گروه گناهکاران را سزا مي دهيم. 
(ثُمَّ جَعَلْنَاكُمْ خَلاَئِفَ فِي الأَرْضِ مِن بَعْدِهِم لِنَنظُرَ كَيْفَ تَعْمَلُونَ ) آنگاه شما را پس از آنان در زمين جانشين کرديم تا بنگريم که چگونه عمل مي کنيد. 
(ثُمَّ جَعَلْنَاكُمْ) پس شما را (خَلاَئِفَ فِي الأَرْضِ مِن بَعْدِهِم لِنَنظُرَ كَيْفَ تَعْمَلُونَ ) پس آنان در زمين جانشين کرديم تا بنگريم که چگونه عمل مي کنيد. پس اگر از کساني که پيش از شما بوده اند عبرت آموختيد و پند گرفتيد و از آيات خدا پيروي کرديد و پيامبرانش را تصديق نموديد، در دنيا و آخرت نجات مي يابيد و اما چنانچه راه ستمکاران را در پش گيريد عذابي که بر آنان فرود آمد بر شما هم فرود خواهد آمد، و هر کس بيم داده شد ديگر عذري ندارد. (وَإِذَا تُتْلَى عَلَيْهِمْ آيَاتُنَا بَيِّنَاتٍ قَالَ الَّذِينَ لاَ يَرْجُونَ لِقَاءنَا ائْتِ بِقُرْآنٍ غَيْرِ هَـذَا أَوْ بَدِّلْهُ قُلْ مَا يَكُونُ لِي أَنْ أُبَدِّلَهُ مِن تِلْقَاء نَفْسِي إِنْ أَتَّبِعُ إِلاَّ مَا يُوحَى إِلَيَّ إِنِّي أَخَافُ إِنْ عَصَيْتُ رَبِّي عَذَابَ يَوْمٍ عَظِيمٍ ) و هنگامي که آيات روشن ما بر آنان خوانده شود کساني که به لقاي ما اميد ندارند، مي گويند: «قرآني ديگر غير از اين بياور، يا آن را دگرگون ساز»، بگو: «مرا نرسد که از پيش خود آن را تغيير دهم، جز از آنچه که به من وحي مي شود پيروي نمي کنم. من اگر از فرمان پروردگارم سرپيچي کنم از غذاب روزي بزرگ مي ترسم»
(قُل لَّوْ شَاء اللّهُ مَا تَلَوْتُهُ عَلَيْكُمْ وَلاَ أَدْرَاكُم بِهِ فَقَدْ لَبِثْتُ فِيكُمْ عُمُرًا مِّن قَبْلِهِ أَفَلاَ تَعْقِلُونَ ) بگو : «اگر خداوند مي خواست آن را بر شما نمي خواندم، و (خداوند) شما را از آن آگاه نمي کرد، به راستي که پيش از خواندن آن و قبل از اينکه آن را بدندند، عمري را در ميان سشما سپري کرده ام، آيا نمي فهميد؟
(فَمَنْ أَظْلَمُ مِمَّنِ افْتَرَى عَلَى اللّهِ كَذِبًا أَوْ كَذَّبَ بِآيَاتِهِ إِنَّهُ لاَ يُفْلِحُ الْمُجْرِمُونَ ) پس کيست ستمگرتر از کسي که بر خداوند دروغ بندد يا آيات او را تکذيب کند؟ به راستي که مجرمان هرگز رستگار نمي شوند. 
خداوند متعال سرسختي کساني که پيامبرش (ص) را تکذيب مي کردند بيان داشته و مي فرمايد: هرگاه آيات قرآن که حق را بيان مي دارند بر آنان خوانده شود از آن روي مي گردانند، و راههاي دشوار را مي پيمايند، پس از روي عناد و ستم مي گويد: (ائْتِ بِقُرْآنٍ غَيْرِ هَـذَا أَوْ بَدِّلْهُ ) قرآني ديگر غير از اين را بياور يا آن را تغيير بده. خداوند آنها را رسوا کند. چقدر بر خدا جرأت کردند، و خيلي ستمگر بودند، و بسيار آيات خدا را رد نمودند. 
پس خداوند ، پيامبر بزرگ را دستور مي دهد که به آنان بگويد: (قُلْ مَا يَكُونُ لِي) مرا نسزد، و شايستۀ من نيست، ( أَنْ أُبَدِّلَهُ مِن تِلْقَاء) که از پيش خود آن را تغيير دهم، زيرا من فقط يک پيامبر و پيام رسان هستم، و هيچ چيزي در دست من نيست، و اختياري ندارم. (إِنْ أَتَّبِعُ إِلاَّ مَا يُوحَى إِلَيَّ ) جز از آنچه که به من وحي مي شود پيروي نمي کنم. يعني اختيار غير از اين ندارم، زيرا من بنده اي مامور هستم. (إِنِّي أَخَافُ إِنْ عَصَيْتُ رَبِّي عَذَابَ يَوْمٍ عَظِيمٍ ) من اگر از فرمان پروردگارم سرپيچي کنم از عذاب روزي بزرگ مي ترسم. اين سخن بهترين مردم و ادب او در برابر دستورات پروردگار و وحي اوست، پس اين بي خردان گمراه که هم نادانند، و هم گمراه، هم ستم کرده و هم مخالفت ورزيده اندف هم سخت گيري نموده و هم پروردگار جهانيان را ناتوان شمرده اند، چگونه خواهند بود؟ آيا از عذاب روزي بزرگ نمي ترسند؟ اگر ادعا مي کنند که مي خواهند به وسيلۀ معجزه هايي که خواسته اند حق روشن شود، آنها دروغ مي گويند، زيرا خداوند نشانه هايي را بيان داشته استا که با مشاهدۀ آنها انسان ايمان مي آورد. و خداوند بنا بر حکمت خويش و مهرباني اش نسبت به بندگانش هر طور که بخواهد و به شيوه هاي مختلف نشان ها را بيان مي دارد. 
(قُل لَّوْ شَاء اللّهُ مَا تَلَوْتُهُ عَلَيْكُمْ وَلاَ أَدْرَاكُم بِهِ فَقَدْ لَبِثْتُ فِيكُمْ عُمُرًا) بگو: اگر خداوند مي خواست آن را بر شما نمي خواندم، و (او) شما را از آن آگاه نمي کرد. به راستي که عمري طولاني با شما بوده ام. ( مِّن قَبْلِهِ) پيش از خواندن آن و قل از اينکه ان را بدانيد، چنين چيزي به ذهن من خطور نکرد، (أَفَلاَ تَعْقِلُونَ) آيا نمي فهميد که من آن را در مدت عمر خود نخوانده ام، و چيزي از من سر نزده که بر آن دلالت نمايد؟ پس چگونه بعداً آن را ساخته و به زبان مي آورم؟ حال آنکه در ميان شما عمري طولاني را گذرانده ام و شما حقيقت حال مرا مي دانيد؟ و مي دانيد که من بي سوادم و خواندن و نوشتن را بلد نيستم و درس نمي خوانم، و از هيچ کس چيزي ياد نمي گيريم و نمي آموزم؟
و کتابي بزرگ را پيش شما آورده ام که سخنوران و افراد فصيح و بليغ را ناتوان کرده و علما و دانشمندان را درمانده نموده است، پس آيا با وجود اين ممکن است که قرآن از جانب من باشد؟ يا اينکه اين دليل قاطعي است بر اين که از سوي خداوند حکيم و ستوده فرو فرستاده شده است؟ و اگر شما افکارو عقلهايتان را بکار بگيريد و به من و حقيقت اين کتاب بيانديشيد يقين خاهيد کرد که در صداقت و درستي آن شکي نيست، و به يقين خواهيد دانست که آن حق است و بعد از آن چيزي جز گمراهي نمي باشد، اما شما جز دروغ و مخالفت چيزي نداشتيد. پس بدون شک شما ستمگريد. 
(فَمَنْ أَظْلَمُ مِمَّنِ افْتَرَى عَلَى اللّهِ كَذِبًا أَوْ كَذَّبَ بِآيَاتِهِ) پس کيست ستمگرتر از کسي که بر خداوند دروغ بندد، يا آيات او را تکذيب کند؟ و اگر من از خود حرف در مي آورم و دروغ مي بافم ستمگرترين مردم بودم، و رستگاري را از دست مي دادم، وحالت من بر شما پنهان نمي ماند، اما من آيات خدا را پيش شما آوردم و شما آن را تکذيب کرديد، پس مشخص شد که شما ستمگريد و به زودي ن ابود خواهيد شد، و تا وقتي که چنين باشيد هرگز به رستگاري دست نخواهيد يافت. 
(قَالَ الّذِينَ لاَ يرجُونَ لِقَآءَنَا) اين دلالت مي نمايد که آنچه آنان را به سخت گيري و ب