ال غنیمتی که رزمندگان به دست می‌آوردند، شریک قرار می‌دادند، چرا که آن‌ها با مرزبانی و کنترل راه‌های نفوذ دشمن، پشتیبان مهمی برای مسلمانان ساکن در درون مرزهای اسلامی به شمار می‌رفتند.(26) 
عمر(رض) در آخرین روزهای زندگی خود گفت: من خلیفه‌ی بعد از خود را به رعایت حقوق ساکنان شهرهای اسلامی توصیه می‌کنم. آن‌ها پایگاه اسلام و منبع در آمد بیت المال و باعث خشم دشمن هستند. و از اموالشان آن‌چه‌ از نیازشان اضافه بود و خود به پرداخت آن راضی بودند، وصول نمايید.(27) 
-----------------------------------------------------------------------------------------------------------
1) تاريخ اليعقوبي (2/155).
2) تاريخ الطبري به‌ نقل از: الإدارة العسكرية (1/352).
3) الإدارة العسكرية (1/452).
4) فتوح البلدان (1/156)
5) تاریخ التمدن (جرجی زیدان) (1/179)
6) الاداره العسکریه (1/453)
7) منبع سابق. 
8) منبع سابق. 
9) منبع سابق به نقل از طبری.
10) منبع سابق. 
11) منبع سابق. 
12) الاداره العسکریه (1/455)
13) الاداره العسکریه (1/457)
14) تاریخ الطبری. 4/40
15) فتوح البلدان (1/175)
16) معجم البلدان (2/123)
17) فتوح البلدان (1/224)
18) فتوح البلدان (1/150)
19) فتوح مصر: ابن عبد الحكم، الإدارة العسكرية (1/462).
20) البدایه والنهایه (7/103)
21) البحرية في مصر الإسلامية وآثارها الباقية سعاد ماهر ص77.
22) فتوح مصر ص192، الخطط: مقريزي (1/167).
23) الاداره العسکریه (1/464)
24) فتوح البلدان: بلاذري (1/194، 195).
25) الفن الحربي في صدر الإسلام عبد الرؤوف عون ص201، الإدارة العسكرية (1/465).
26) الإدارة العسكرية (2/465)، تاريخ الطبري (4/134).
27) مناقب أمير المؤمنين لابن الجوزي ص219، 220.عمر(رض) با پادشاه ایران در حال نبرد به سر می‌برد و در حالی چشم از جهان فرو بست که نیروهایش یزدگرد را درون کشورش از شهری به شهری تعقیب می‌نمودند و در حال برچیدن حکومتش بودند. و اما با پادشاه روم پس از فتح شام و جزیره و بعد از مکاتباتی که میان آنان رد و بدل شد، قرارداد صلح امضا نمود. البته مؤرخین عرب تصریح ننموده‌اند که عمر(رض) با هرقل اول متوفی سال (641 م) یا با فرزندش، هرقل ثانی که دو سال قبل از وفات عمر(رض) جانشین پدر شده بود، صلح کرده است. به هر حال میان عمر(رض) و هرقل، پادشاه روم مکاتباتی صورت گرفت که این مکاتبات به صلح انجامید. چنان که مؤرخین نوشته‌اند که ام کلثوم دختر علی و همسر عمر(رض) هدایایی به همسر امپراطور روم فرستاد و او متقابلاً گردنبند گران‌قیمتی برای ام کلثوم فرستاد و چون عمر(رض) از آن اطلاع یافت، گردنبند را از ام کلثوم گرفت و وارد بیت المال کرد.(1)
-----------------------------------------------------------------------------------------------------------
1) تاریخ طبری (5/259) و اشهر مشاهیر الاسلام (2/359)1ـ برچیده شدن حکومت فارس از صفحه‌ی روزگار و تسلیم ساختن امپراطوری روم و پایان بخشیدن به درگیری‌های خونینی که ناشی از قدرت‌طلبی رهبران این دو ابر قدرت در طول تاریخ آن زمان بود.
2ـ به وجود آمدن حکومتی جهانی بر روی این کره‌ی خاکی با قلمرویی گسترده از مرزهای چین تا سرزمین مغرب و از دریای عرب تا آسیای صغیر، تحت رهبری بی‌نظیر که او خود همچون فردی از افراد رعیت است و هیچ امتیازی بر دیگران ندارد.
3ـ سلطه‌ی حاکمیت الهی بر همگان با آزادی بیان و اندیشه و بدون تبعیض‌های نژادی و رنگی، بلکه همه‌ی مردم را در برابر شریعت خدا برابر دانسته و فقط ملاک برتری افراد نزد خدا، تقوا است و مردم در سایه‌ی شریعت خدا به امنیت، قدرت و وسعت زندگی و روزی دست خواهند یافت.
4ـ به وجود آمدن ملتی در میان انسان‌ها به نام ملت اسلام که همه پیرامون عقیده‌ی واحد که همان توحید خداوندی و شریعت اوست گرد می‌آیند و فراتر از روابط عشیره‌ای و محاسبات زمینی می‌اندیشند. و در این امت فرماندهانی از هر رنگ و نژاد قد علم نمودند و در میان امت از جایگاه ویژه‌ای برخوردار گردیدند و هیچ‌گاه از آنان عملکردی که بر جایگاه این ملت لطمه بزند، صادر نشد و آنان با هر ملتی روبرو می‌شدند نخست به آنان می‌گفتند: اگر دین ما را بپذیرید ما کتاب خدا را در میان شما می‌گذاریم تا شما به احکام آن چنگ بزنید و بدون کوچکترین تعرضی به جان و مال و سرزمین شما، بر می‌گردیم.(1) 
5ـ در دنیا تمدنی ربانی، کامل، متوازن و هماهنگ پدید آمد و ملتهای مختلف را تحت حاکمیت شریعت خدا در آورد و همه‌ی جهانیان اعم از سرخ و سفید و سیاه را برابر با قانون ربانی و احکام آن به عضویت پذیرفت و عمرفاروق رهبر نمونه‌ی این تمدن در دوران خود و چهره‌ی شاخص یک انسان مؤمن و قوی و دانشمند و با ایمان بود که با همه‌ی امکانات و ساز و برگ نظامی‌خود به تثبیت پایه‌های شریعت و دین الهی و اعتلای پرچم حاکمیت الله همت گماشت و مردم را از تاریکی‌ها به سوی روشنايی و از عبادت بندگان و ماده به سوی عبادت الله کشاند و این فرموده‌ی الهی را به ثمر رساند: 
(الَّذِينَ إِن مَّکَّنَّاهُمْ فِي الْأَرْضِ أَقَامُوا الصَّلَاةَ وَآتَوُا الزَّکَاةَ وَأَمَرُوا بِالْمَعْرُوفِ وَنَهَوْا عَنِ الْمُنکَرِ وَلِلَّهِ عَاقِبَةُ الْأُمُورِ) الحج: ٤١ 
«کسانی هستند که هرگاه در زمین ایشان را قدرت بخشیم نماز را برپای می‌دارند زکات را می‌پردازند و امر به معروف و نهی از منکر می‌نمایند و سرانجام همه‌ی کارها به خدا بر می‌گردد». 
آری فتوحات اسلامی تمدن انسان رفیعی در سایه‌ی اسـلام به وجـود آورد کـه مـی‌توان این تمدن را این گونه توصیف کرد: تمرکز فعالیت‌های یک ملت در یک زمان برای تحقق بخشیدن به خلافت خدا در زمین و در چارچوب نگرش اسلام به زندگی، هستی و انسان.(2) 
----------------------------------------------------------------------------------------------------
1) دراسات فی عهد النبوه (شجاع) ص370 .
2) الإسلام والحضارة للندوة العالمية للشباب (1/90).<?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?>
<html><body><a class="text" href="w:text:529.txt">مقدمه</a><a class="folder" href="w:html:530.xml">نخست: گفتگوی عمر(رض) و حذیفه پیرامون بروز فتنه‌ها</a><a class="folder" href="w:html:539.xml">دوم: شهادت عمر(رض) و جریان شورا</a><a class="folder" href="w:html:542.xml">سوم: رهنمودهای عمر(رض) به خلیفه‌ی بعدی</a><a class="folder" href="w:html:549.xml">چهارم: لحظه‌های پایانی زندگی عمربن خطاب (رض)</a><a class="folder" href="w:html:557.xml">پنجم: مهم ترین فوايد، درس و عبرتها</a></body></html>امیرالمؤمنین، عمربن خطاب نمونه‌ی یک خلیفه‌ی عادل، مؤمن، مجاهد، پرهیزگار، نیرومند و امانت دار بود. او به تنهایی پایگاه محکمی برای دین و امت اسلام به شمار می‌رفت. عمر(رض) زندگی خود را وقف خدمت به دین و عقیده و ملتی کرد که او را به خلافت برگزیده بودند. او همزمان فرمانده‌ی کل قوا، فقیه و مجتهد، قاضی دادگر، پدر مهربان رعیت، سیاستمدار با تجربه و مدیر لایقی بود. رعایت حال همگان از کوچک و بزرگ و ضعیف و قوی و فقیر و غنی را می‌نمود. ایشان با رهبری خویش، ساختمان امت را محکم و پایه‌های دولت اسلامی را تثبیت نمود و در زمان ایشان بر پیکر امپراطوری فارس بزرگترین ضربه‌ها وارد شد و اسلام در قلمرو ایران به فتوحات چشم‌گیری از قبیل فتح قادسیه، مداين، جلولاء و نهاوند نايل گر