نتان با دفاع دوستانتان دفع شود وهمانطور كه پروردگـار به شما دستور داده (با مردم گـفتاري نيكو و نرم داشته باشيد). امر بمعروف ونهي از منكر را هرگـز فراموش نكنيد و بدانيد اگـر بدان عمل نكنيد بدترين و پسترين افرادتان بر شما مسلط خواهند شد وآنگـاه دعاي خير نيك انديشان شما نيز مستجاب نخواهد شد.
اي فرزندانم! شما را به فداكاري در كار توصيه مي كنم و از زياده خواهي و پراكندگـي و تضعيف يكديگـر بر حذر مي دارم (براي نيكو كاري و پرهيز گـاري با همديگـر همكاري كنيد و از همكاري در گـناه و ستم و تعدي بپرهيزيد. از خداي بترسيد كه او سخت كيفر بدارد. بر شما بدرود مي گـويم و رحمة الله وبركاته»[9].
وصيت نامه ارزشمند امام با تمام جنبه هاي اخلاقي غني خود، نقشي در نامزد كردن امام حسن و يا شخص ديگـري ايفا نكرده است چرا كه در ديدگـاه امامان اهل بيت وظيفه تعيين جانشين، نه به وصيتنامه و انتصاب از پيش بلكه به اراده جمعي و شورائي افراد صلاحيتدار مربوط ميشود.
 

--------------------------------------------------------------------------------

[1] - الطبري، ج3 ص 250.

[2]- كتاب سليم بن قيس الهلالي، ص 182، والمجلسي: بحار الانوار، ج8 ص 555 چاپ قديم.

[3]- الكليني: روضة الكافي، ص 292 و293 والمجلسي: بحار الانوار ج 74 ص 309.

[4]- المرتضي: الشافي ج3 ص 295 وتثبيت دلائل النبوة ج 1 ص 212.

[5]- همان منبع، ص 43.

[6]- المجلسي: بحار الانوار، ج7 باب احاديث تنسب الي سليم غير موجودة في كتابه.

[7]- المفيد: الارشاد، ص 187.

[8]- عبارتهاي داخل پرانتز در اين وصيت نامه نقل آيه هاي قرآن است.

[9]- الحافظ ابو بكر بن ابو الدنيا: مقتل الامام اميرالمؤمنين، ص 42-41، تحقيق مصطفي قزويني.
مبحث سوّم
دليل تاريخي
 
مطلب اوّل: ولادت مهدي
اگـر دليل تاريخي ولادت (القائم المهدي) وزندگـاني امام حسن عسكري را مورد بررسي قرار دهيم ملاحظه مي كنيم كه بر حسب ظاهر امام حسن عسكري فرزندي نداشتند، اما گـفته مي شود كه شرايط سياسيي وامنيتي به امام عسكري اجازه نميداد كه فرزندش را نشان داده بر ملا كند.
گـفته شده (عباسيان) از وجود قائم از طريق اخبار با خبر شده وميدانستند شخصي بنام (القائم المهدي) عرش آنان را متزلزل خواهد كرد، اين مسئله امام عسكري را وادار ساخته امر حمل وولادت فرزندش را سري نگـاه دارد، تا جايي كه ممكن بود اورا مخفي كرد.
دليل تاريخي تفاصيل ولادت (محمد بن الحسن العسكري) وشرايط محيط آن را ذكر مي كند وداستان كسانيكه با او تماس داشتند و با او در زمان حيات پدرش عسكري ديدار داشتند را براي ما نقل مي كند، وحتي داستاني از ديدارش بعد از مرگ پدرش عسكري تعريف مي كنند.
مادر مهدي
در باره نام مادر مهدي قائم روايات مختلفي نقل شده است. شيخ اقدم ابن ابي الثلج البغدادي در كتاب (تاريخ الائمه) و مسعودي در كتاب (اثبات الوصيه) و طوسي در كتاب (الغيبه) ومجلسي در كتاب (بحار الانوار) نقل مي كنند كه نام مادر محمد بن الحسن العسكري (نرجس) بود. اما محمد بن علي الصدوق در كتاب (اكمال الدين) مي گـويد نامش (مليكه دختر يشوعا بن قيصر) پادشاه روم بود و (مليكه) امام حسن عسكري را در خواب ديد وپسنديد وقبول كرد با حضرتش ازدواج كرد. مليكه از خانه پدرش فرار كرد چون پدرش مي خواست اورا به عقد پسر برادرش در بياورد. مليكه هنگـام فرار به اسيري مسلمانان در آمد، حضرت عسكري كسي را براي خريداريش فرستاد واورا از بازار برده ها خريد[1].
مسعودي مي گـويد: «مادر مهدي يك جاريه اي بود كه در خانه يكي از خواهران امام هادي متولد شده ودر همانجا خدمت ميكرد، وخواهر امام هادي او را بزرگ كرده، وقتيكه به سن بلوغ رسيد امام عسكري اورا ديد وپسنديد واز عمه اش خواست كه از پدرش امام هادي اجازه بگـيرد وجاريه را به وي بدهند كه مورد قبول واقع شد»[2].
اما صدوق روايت ديگـري نقل مي كند ومي گـويد: «نام مادر مهدي صقيل بود كه در حيات حسن عسكري فوت كرد»[3].
ومجلسي نامهاي ديگـري براي مادر (محمد بن الحسن العسكري) ذكر مي كند از قبيل (سوسن وريحانه وخميط) واز شهيد اول در كتاب (الدروس) نقل مي كند كه مادر مهدي جاريه نبوده، بلكه خانمي (حُرّه) بود كه نامش (زينب بنت زيد العلويه) بود[4].
 
تاريخ ولادت
در باره ولادت (الامام محمد بن الحسن العسكري) روايتهاي متفاوتي نقل شده. عده اي از شيعيان اوائل ادعا مي كنند كه (نرجس مادر مهدي) بهنگـام مرگ حسن عسكري اوائل حملش بود وهشت ماه بعد از وفات امام عسكري وضع حمل كرد[5].
شيخ مفيد در كتاب (رسالت مولد الائمه ص 6) ميگـويد: «مهدي در هشتم ذي القعده سال 257 هـ يا 258هـ متولد شد وموقع مرگ پدرش دو سال وچهار ماه داشتند» ودر كتاب (الفصول المختاره) مي گـويد: «مهدي در نيمه شعبان سال 255 هجري بدنيا آمد[6].
 ودر روايتي ديگـر مي گـويد: «مهدي در سال 252 هجري بدنيا آمد، وعمرشان موقع مرگ پدرش حسن عسكري 8 سال بود»[7].
شيخ صدوق در كتاب (اكمال الدين) مي گـويد: «تولد مهدي در روز هشتم شعبان سال 256 هجري بوده»[8].
شيخ طوسي در كتاب (الغيبة) مي گـويد: «مهدي در نيمه رمضان بدنيا آمد» بدون اينكه سال را ذكر كند[9]. ودر روايتي ديگـر با شيخ مفيد متفق مي شود مي گـويد: «مهدي در نيمه شعبان ودر سال 255 هجري متولد شد»[10].
اختلاف روايات در تعيين زمان ولادت مهدي بايد طبيعي دانست چون همه روايات متفق القول هستند كه ولادتش سري بود وامرش واضح وروشن نبود.
 
كيفيت ولادت
داستان ولادت المهدي از زبان (حكيمه يا خديجه) عمه حسن عسكري كه صدوق وطوسي ومسعودي وخصيبي آنرا نقل كردند آن روايت مي گـويد: «ابومحمد الحسن بن علي دنبال من فرستاد وگـفت: عمه افطار شما نزد ما باشد، چون امشب شب نيمه شعبان است، خداوند تبارك وتعالي امشب حجت را ظاهر مي كند. گـفتم: مادرش كيست؟ گـفتند: نرجس، گـفتم: قربان شما شوم، اثري از حاملگـي در او نمي بينم، گـفت: همانطوريكه گـفتم.
حكيمه يا خديجه گـفت: نزد نرجس رفتم، سلام كردم ونشستم، نرجس جلو آمد كه كفشم را از پايم بيرون كند، گـفت: اي آقاي من وآقاي خانواده ام، حال شما چطور است؟ من به او جواب دادم: خير بلكه شما آقاي من وآقاي خانواده ام هستيد. از حرفم متعجب شد وگـفت: اين چه حرفي است عمه؟ به او گـفتم: اي دختركم، خداوند متعال امشب به تو فرزندي سيد در دنيا ودر آخرت خواهد داد، ونرجس خيلي شرمنده شد. حكيمه يا خديجه ادامه مي دهد ومي گـويد: بعد از نماز عشا شام خوردم وخوابيدم، نيمه شب بود، براي نماز بيدار شدم، بعد از انجام نماز به نرجس نگـاهي انداختم ديدم در حال خواب مي باشد وعلامتي در او نديدم. تعقيبات نماز را انجام دادم وكمي دراز كشيدم، يكدفعه مضطربانه از خواب پريدم، ديدم نرجس هنوز در حال خواب بود، بعد از اين نرجس بيدار شد ونماز شب را خواند ومجددا به رخت خواب رفتند.
حكيمه ادامه مي دهد ومي گـويد: از خانه بيرون شدم تا از وقت فجر مطمئن بشوم ونرجس هنوز در حال خواب بود، اينجا شك در دلم راه يافت درباره حرفهاي (حسن عسكري)، كه ابو محمد حسن عسكري از جائي كه بودند با صداي بلند گـفتند: عمه عجله نكن امر خيلي نزديك مي باشد. حكيمه مي گـو