دن پيامبر به سوي شما و کتاب و حکمتي که خداوند بر دست او نازل کرده است شما را از تاريکي هاي جهالت و کفر بيرون بياورد و به نور علم و ايمان برساند.
و اين براي آن است که خداوند نسبت به شما لطف دارد و در حقّ شما مهربان است، طوري که خداوند از مادر نسبت به فرزندش مهربان تر است. « وَإِنَّ اللَّهَ بِكُمْ لَرَؤُوفٌ رَّحِيمٌ» و خداوند نسبت به شما بخشنده مهربان است.
« وَمَا لَكُمْ أَلَّا تُنفِقُوا فِي سَبِيلِ اللَّهِ وَلِلَّهِ مِيرَاثُ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ» چه چيز شما را از انفاق کردن در راه خدا باز مي دارد، راه خدا که همه راه هاي خير را در بر مي گيرد؟ چه چيز باعث مي شود تا تنگ چشمي و بخل بورزيد حال آن که شما چيزي نداريد بلکه همه اموال و دارايي تان يا از دست شما بيرون خواهد آمد و يا شما از آن ها جدا خواهيد شد، آن گاه دارايي به صاحبش که خداوند تبارک و تعالي است بر مي گردد.
پس مادامي که  اموالي را در دست داريد، انفاق را غنيمت بشماريد و فرصت را غنيمت بدانيد.
سپس خداوند تفاضل اعمال را برحسب حالات و حکمت الهي بيان کرد و فرمود:« لَا يَسْتَوِي مِنكُم مَّنْ أَنفَقَ مِن قَبْلِ الْفَتْحِ وَقَاتَلَ أُوْلَئِكَ أَعْظَمُ دَرَجَةً مِّنَ الَّذِينَ أَنفَقُوا مِن بَعْدُ وَقَاتَلُوا» کساني از شما که پيش از فتح انفاق کرده اند و جنگيده اند با انفقا کنندگان و جهادگران پس از فتح يکسان و برابر نيستند. منظور از فتح در اين جا فتح حديبيه است، آن گاه که ميان پيامبر و قريش پيمان صلح امضاء شد که از بزرگ ترين فتوحات مي باشد و در آن اسلام گسترش يافت و مسلمان ها با کافران در آميختند و بدون مخالفتِ کسي دعوت کردن به دين ممکن شد.
پس در اين وقت گروه هاي زيادي به اسلام گرويدند و اسلام قدرت و عزّت بزرگي به دست آورد. و مسلمان ها قبل از اين فتح جز در سرزميني که اهالي آن مسلمان شده بودند مانند مدينه و  توابع آن نمي توانستند به دين دعوت کنند.   کساني که از سرزمين مکّه يا ديگر شهرهاي مشرکين بودند وقتي مسلمان مي شدند مورد اذّيت و آزار قرار مي گرفتند و هراس داشتند. بنابراين کساني که پيش از فتح هراس داشتند. بنابراين کساني که پيش از فتح مسلمان شده و انفاق کرده و جنگيده اند پاداش و مقام بزرگ تر و برتري دارند نسبت به کساني که بعد از فتح اسلام آورده و انفاق نموده و جهاد کرده اند.
همان طور که حکمت نيز اين را اقتضا مي نمايد. بنابراين پيشگامان و بزرگان اصحاب اغلب قبل از فتح مسلمان شده بودند. و از آن جا که برتري قايل شدن براي آن دسته از مسلمانان که قبل از فتح اسلام آورده و انفاق کرده اند اين توهم را ايجاد مي کند که چه بسا کساني که ديگران بر آنان برتري داده شده اند نوعي کاستي و عيب دارند، خداوند اين توهم را ردّ کرد و فرمود:« وَكُلًّا وَعَدَ اللَّهُ الْحُسْنَى» و خداوند به هريک از آنان، يعني هم به کساني که قبل از فتح اسلام آورده و  انفاق کرده و جهاد نموده اند و هم به کساني که بعد از فتح اسلام آورده و انفاق نموده و جهاد کرده اند وعده بهشت داده است. و اين بر فضيلت همه  اصحاب رضي الله عنهم دلالت مي کند که خداوند به مومن بودنشان گواهي داده و آن ها را وعده بهشت داده است.
« وَاللَّهُ بِمَا تَعْمَلُونَ خَبِيرٌ» و خداوند به آن چه مي کنيد، بيناست. پس هرکدام از شما را براساس آنچه که انجام داده است، پاداش مي دهد.
سپس آن ها را تشويق نمود تا در راه خدا انفاق کنند چون جهاد در راه خدا بدون  انفاق و بذل اموال براي سامان دهي جهاد ميسر نيست. پس فرمود:« مَن ذَا الَّذِي يُقْرِضُ اللَّهَ قَرْضًا حَسَنًا» کيست که به خدا قرض نيکويي دهد و آن انفاق و بذل و بخشش پاکيزه است که خالصانه براي خداست و مطابق با رضايت او از مال و دارايي حلال داده مي شود. و اين از لطف خداوندي است که چنين بذل و بخششي را قرض ناميده است حال آن که مال و دارايي همه از آن  او است و همه بنده او هستند. و وعده داده که آن را چندين برابر مي گرداند و او بزرگوار و بخشنده است.
و اين دو چندان کردن در روز قيامت است؛ روزي که نيازمندي ِ هر انساني روشن و آشکار مي گردد. و هر انساني به کوچک ترين پاداش نيک نيازمند است. بنابراين فرمود:يَوْمَ تَرَى الْمُؤْمِنِينَ وَالْمُؤْمِنَاتِ يَسْعَى نُورُهُم بَيْنَ أَيْدِيهِمْ وَبِأَيْمَانِهِم بُشْرَاكُمُ الْيَوْمَ جَنَّاتٌ تَجْرِي مِن تَحْتِهَا الْأَنْهَارُ خَالِدِينَ فِيهَا ذَلِكَ هُوَ الْفَوْزُ الْعَظِيمُ روزي  که  مردان  مؤمن  و زنان  مؤمن  را ببيني  که  نورشان  پيشاپيش  و در، سمت راستشان  مي  رود  در آن  روز بشارتتان  به  بهشتهايي  است  که  در آن   نهرها روان  است  و در آن  جاويد خواهيد ماند ، و اين  کاميابي  بزرگي  است
يَوْمَ يَقُولُ الْمُنَافِقُونَ وَالْمُنَافِقَاتُ لِلَّذِينَ آمَنُوا انظُرُونَا نَقْتَبِسْ مِن نُّورِكُمْ قِيلَ ارْجِعُوا وَرَاءكُمْ فَالْتَمِسُوا نُورًا فَضُرِبَ بَيْنَهُم بِسُورٍ لَّهُ بَابٌ بَاطِنُهُ فِيهِ الرَّحْمَةُ وَظَاهِرُهُ مِن قِبَلِهِ الْعَذَابُ روزي  که  مردان  منافق  و زنان  منافق  به  کساني  که  ايمان  آورده  اند مي ، گويند: درنگي  کنيد تا از نورتان  فروغي  گيريم   گويند : به  دنيا بازگرديد  و ازآنجا نور بطلبيد  ميانشان  ديواري  برآورند که  بر آن  ديوار دري  باشد  ، درون  آن  رحمت  باشد و بيرون  آن  عذاب.
يُنَادُونَهُمْ أَلَمْ نَكُن مَّعَكُمْ قَالُوا بَلَى وَلَكِنَّكُمْ فَتَنتُمْ أَنفُسَكُمْ وَتَرَبَّصْتُمْ وَارْتَبْتُمْ وَغَرَّتْكُمُ الْأَمَانِيُّ حَتَّى جَاء أَمْرُ اللَّهِ وَغَرَّكُم بِاللَّهِ الْغَرُورُ و آنها را ندا دهند که  آيا ما با شما همراه  نبوديم  ? مي  گويند : بلي  ،  اما شما خويشتن  را در بلا افکنديد و به  انتظار نشستيد و در شک  بوديد و  آرزوها شما را بفريفت  تا آنگاه  که  فرمان  خدا در رسيد و شيطان  به  خدا  مغرورتان  کرد
فَالْيَوْمَ لَا يُؤْخَذُ مِنكُمْ فِدْيَةٌ وَلَا مِنَ الَّذِينَ كَفَرُوا مَأْوَاكُمُ النَّارُ هِيَ مَوْلَاكُمْ وَبِئْسَ الْمَصِيرُ و امروز نه  از شما فديه  اي  پذيرند و نه  از کافران   جايگاهتان  آتش   است  آتش  سزاوار شماست   و بد سرانجامي  است.
خداوند متعال با بيان فضيلت ايمان و لذّت بردن مومنان از آن در روز قيامت، مي فرمايد:« يَوْمَ تَرَى الْمُؤْمِنِينَ وَالْمُؤْمِنَاتِ يَسْعَى نُورُهُم بَيْنَ أَيْدِيهِمْ وَبِأَيْمَانِهِم» وقتي که قيامت برپا مي شود و خورشيد و ماه تاريک و بي نور مي گردند و مردم در تاريکي قرار مي گيرند و پل صراط روي جهنّم نصب مي گردد، در آن هنگام زنان و مردان مومن را خواهي ديد که نورشان پيش روي آنان و از سمت راستشان با شتاب در حرکت است. پس آن ها به وسيله ايمان و نور خود در آن محل دشوار و وحشتناک جلو مي روند و هرکس به اندازه ايمان خود نور دارد و در آن وقت بزرگ ترين مژده به آن ها داده شده و گفته مي شود:« بُشْرَاكُمُ الْيَوْمَ جَنَّاتٌ تَجْرِي مِن تَحْتِه