:« يُغْشِي اللَّيْلَ النَّهَارَ» روز روشن را با شب تاريک مي پوشاند، پس تاريکي، گستره زمين را فرا گرفته و انسانها آرام مي گيرند و مخلوقات به منازل و خانه هايشان پناه مي برند، و از خستگي رفت و آمد روزانه مي آسايند.
« يَطْلُبُهُ حَثِيثًا» شب شتابان به دنبال روز است، هر وقت شب بيايد روز مي رود، و هر وقت روز بيايد شب مي رود، و تا ابد اين روند ادامه دارد، تا روزي که خداوند بساط اين جهان را در هم مي پيچد و بندگان از اين سرا و جهان به سرا و جهاني ديگر منتقل مي شوند.
« وَالشَّمْسَ وَالْقَمَرَ وَالنُّجُومَ مُسَخَّرَاتٍ بِأَمْرِهِ» و خورشيد و ماه و ستارگان را که به فرمان او مسخر هستند پديد آورد. يعني ماه و خورشيد و ستارگان به سبب اينکه خداوند آنها را تسخير نموده است رام و مسخر شده اند؛ امري که بر صفت هاي کمال خداوند دلالت مي نمايد. پس خداوند اين مخلوقات با عظمت را آفريده است که بيانگر کمال و قدرت او هستند. و استحکام و نظم سيستماتيک آنها بر کمال حکمت خداوند دلالت مي کند. و منافع و مصالحي که در آنهاست بر گستردگي رحمت و دانش خداوند دلالت مي نمايد، و اينکه او معبود حقيقي است و عبادت جز براي او شايسته نيست.
« أَلاَ لَهُ الْخَلْقُ وَالأَمْرُ» آگاه باشيد که آفرينش و فرمان دادن تنها از آن اوست. يعني آفريدن از آن اوست، زيرا همه مخلوقات بالا و پايين، و صفت ها و کارهايشان را او آفريده است. و فرمان دادن نيز از آن اوست که شامل شريعت ها و ارسالِ پيامبران است . پس « خلق» متضمن احکام کَوني و تقديري خداست، و « امر» متضمن احکام ديني، شرعي و جزايي خدا در روز قيامت است.
« تَبَارَكَ اللّهُ» بزرگ است خداوند تعالي و خير و احسان او فراوان است، پس درذات خودش با برکت است چون اوصاف و کمالاتش بزرگ است . و براي ديگران نيز با برکت است، چرا که خير فراوان و نيکي زياد به آنان داده است. پس هر خير و برکتي که در جهان است از آثار رحمت اوست. بنابراين فرمود:« تَبَارَكَ اللّهُ رَبُّ الْعَالَمِينَ» با برکت و داراي خير فراوان است خداوندي که پروردگار جهانيان است. وقتي عظمت و شکوهش را بيان نمود که خردمندان را راهنمايي مي کند تا تنها او را بپرستند و همه نيازها و حاجاتشان را از آستانه او بطلبند، به آنچه که بر اين امر مترتب مي شود دستور داد و فرمود:ادْعُواْ رَبَّكُمْ تَضَرُّعًا وَخُفْيَةً إِنَّهُ لاَ يُحِبُّ الْمُعْتَدِينَ؛ پروردگارتان  را با تضرع  و در نهان  بخوانيد ، زيرا او متجاوزان  سرکش   را دوست  ندارد.
وَلاَ تُفْسِدُواْ فِي الأَرْضِ بَعْدَ إِصْلاَحِهَا وَادْعُوهُ خَوْفًا وَطَمَعًا إِنَّ رَحْمَتَ اللّهِ قَرِيبٌ مِّنَ الْمُحْسِنِينَ؛ در زمين  آنگاه  که  به  صلاح  آمده  است  فساد مکنيد  و خدا را از روي  بيم ، واميد بخوانيد  و رحمت  خدا به  نيکوکاران  نزديک  است.
دعا، شامل دعاي خواستن و دعاي عبادت است. پس خداوند دستور داد تا او را فروتنانه بخوانند، « تَضَرُّعًا» يعني در دعا و ينايش جدي و در عبادت نيز مستمر باشيد. « وَخُفْيَةً» دعاي پنهاني و آهسته نه آشکارا و علني که بيم ريا در آن باشد. بلکه دعا بايد آهسته و به صورت پنهاني صورت پذيرد و مخلصانه براي خدا باشد.
« إِنَّهُ لاَ يُحِبُّ الْمُعْتَدِينَ» بدون شک خداوند آنان را که در هرکاري از حد مي گذرند دوست ندارد. و از جمله ي تجاوز اين است که بنده چيزهايي را از خدا بخواهد که شايسته او نيست، و با دعاي قطع صله رحم را بکند، و يا اينکه در دعا صدايش را بيش از حد بلند کند. پس همه اينها در تجاوزي که از آن نهي شده است داخل اند.
« وَلاَ تُفْسِدُواْ فِي الأَرْضِ» و با انجام گناه، در زمين فساد و تباهي مکنيد، « بَعْدَ إِصْلاَحِهَا» بعد از آباداني و اصلاح آن به وسيله طاعت و عبادت، زيرا گناه باعث تباهي اخلاق و کارها و روزي ها مي گردد. همان طور که خداوند متعال فرموده است:« ظَهرَ الفَساَدُ فِي البَرِّ وَالبَحرِ بِمَا کَسَبَت أيدِي النَّاسِ» به سبب آنچه که مردم کرده اند فساد در خشکي و دريا آشکار شده است. همان طور که اخلاق و اعمال و حالات دنيا و آخرت با طاعات و عبادات سامان مي يابد. « وَادْعُوهُ خَوْفًا وَطَمَعًا» و خداوند را با بيم و اميد بخوانيد، يعني در حالي که از عذاب او مي ترسيد و به پاداش او و پذيرفته شدن عبادتتان اميدواريد و از رد شدن دعايتان مي ترسيد. و خدا را مانند بنده اي دعا نکنيد که به پروردگارش دستور مي دهد و او را راهنمايي مي کند که چنين کن و چنان کن؛ بنده اي که خودپسند بوده و خويشتن را بالاتر از جايگاهش قرار مي دهد. نيز خدا را بسان کسي مخوانيد که بي خبر و غافل است و دعا مي کند. خلاصه آدابي که خداوند براي دعا بيان کرده چنين است: دعا بايد مخلصانه و تنها براي خدا انجام شود، چون دعاي پنهاني متضمن اخلاص است. و اينکه قلب بايد بيم و اميد داشته باشد نه اينکه بي خبر بوده و به اجابت و پذيرفته شدن دعا توجهي نداشته باشد، و اين بهترين نوعِ دعا کردن، و احسانِ در دعا است، زيرا احسان در هر عبادتي آن است که تلاش شود به صورت کامل و بدون اينکه هيچ نقص و کمبودي در آن وجود داشته باشد ادا شود. بنابراين فرمود:« إِنَّ رَحْمَتَ اللّهِ قَرِيبٌ مِّنَ الْمُحْسِنِينَ» بي گمان رحمت خدا به نيکوکاران نزديک است، کساني که عبادت خدا را با نيکويي و احسان انجام داده و با بندگان خدا به نيکي رفتار مي نمايند. پس هر چه بنده احسان و نيکوکاري اش بيشتر باشد به رحمت پروردگارش نزديک تر مي شود. در اين آيه انسان مسلمان بر احسان و نيکوکاري تشويق شده است.وَهُوَ الَّذِي يُرْسِلُ الرِّيَاحَ بُشْرًا بَيْنَ يَدَيْ رَحْمَتِهِ حَتَّى إِذَا أَقَلَّتْ سَحَابًا ثِقَالاً سُقْنَاهُ لِبَلَدٍ مَّيِّتٍ فَأَنزَلْنَا بِهِ الْمَاء فَأَخْرَجْنَا بِهِ مِن كُلِّ الثَّمَرَاتِ كَذَلِكَ نُخْرِجُ الْموْتَى لَعَلَّكُمْ تَذَكَّرُونَ ؛ و اوست  که  پيشاپيش  رحمت  خود بادها را به  بشارت  مي  فرستد  چون   بادهاابرهاي  گرانبار را بردارند ، ما آن  را به  سرزمينهاي  مرده  روان   سازيم  و از آن  باران  مي  فرستيم  و به  باران  هر گونه  ثمره  اي  را مي   رويانيم   مردگان را نيز اينچنين  زنده  مي  گردانيم  شايد پند گيريد.
وَالْبَلَدُ الطَّيِّبُ يَخْرُجُ نَبَاتُهُ بِإِذْنِ رَبِّهِ وَالَّذِي خَبُثَ لاَ يَخْرُجُ إِلاَّ نَكِدًا كَذَلِكَ نُصَرِّفُ الآيَاتِ لِقَوْمٍ يَشْكُرُونَ؛ و سرزمين  خوب  گياه  آن  به  فرمان  پروردگارش  مي  رويد ، و زمين  بد جز  اندک ، گياهي  از آن  پديد نمي  آيد  براي  مردمي  که  سپاس  مي  گويند آيات   خدا رااينچنين  گونه  گون  بيان  مي  کنيم.
خداوند اثري از آثار قدرت و نسيمي از نسيمهاي عطرآگين رحمت خويش را بيان کرده و مي فرمايد:« وَهُوَ الَّذِي يُرْسِلُ الرِّيَاحَ بُشْرًا بَيْنَ يَدَيْ رَحْمَتِهِ» و خداوند است که  بادها را مي فرستد؛ بادهايي که مژده دهنده ي نزول باران هستند، باراني که آن را به فرمان خدا از زمين بر مي 