اشد؛ چنانكه با پاي پياده بيست و پنج حج ادا كرد و اين، بيانگر فضيلت حج پياده است؛ همان‌طور كه ندامت و پشيماني ابن‌عباس(رض) به‌خاطر از دست دادن اين عمل در دوران جواني، دليلي بر فضيلت آن مي‌باشد. پايبندي حسن بن علي(رض) بر حج پياده، با سختي و مشقتي كه در آن است، نشان‌دهنده‌ي قوت ايماني و اشتياق وافرش به اعمال شايسته و انجام آنها به بهترين شكل ممكن مي‌باشد. البته منظور از حج پياده اين است كه حج‌گزار، با پاي پياده از مكه به عرفه و سپس از عرفه به مكه برود، نه اينكه با پاي پياده، از خانه و كاشانه‌اش رهسپار ديار حج گردد.(22)  از سيرت حسن بن علي(رض) در مي‌يابيم كه رفتن پياپي به مسجد‌الحرام تا حد ممكن و بستن رخت سفر بدين منظور، از اهميت ويژه‌اي برخوردار است. رسول اكرم(ص) فرموده است: «پياپي، حج و عمره بگزاريد؛ همانا انجام دادن حج و عمره به دنبال يكديگر، فقر و گناهان را از ميان مي‌برد، همان‌طور كه كوره، ناخالصي آهن را از بين مي‌برد».(23) 
از اين‌رو حسن بن علي(رض) بنا به روايتي، بيست و پنج مرتبه، با پاي پياده حج گزارد، در حالي كه بهترين مركب‌ها را در اختيار داشت.(24)  حسن(رض) فرموده است: «من، از پروردگارم، شرم مي‌كنم كه در حالي او را ملاقات نمايم كه با پاي پياده به خانه‌اش نرفته باشم».(25) 
حسن(رض)، كم‌تر سخن مي‌گفت و بيشتر اوقات، مطابق سنت و روش جد بزرگوارش، رسول‌خدا(ص)، ساكت و مشغول عبادت بود.
---------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
1) وفيات الأعيان (2/69)
2) نگا: الطبقات الكبري (5/398)
3) الإيمان أولا كيف نبدأ به؟، مجدي الهلالي
4) مرجع پيشين، ص76
5) البداية و النهاية (11/193)
6) مسند احمد، شماره‌ي8106؛ شيخ احمد شاكر، اين حديث را صحيح دانسته است.
7) مسند احمد، شماره‌ي1218؛ شيخ احمد شاكر، اين حديث را حسن دانسته است.
8) مسند احمد (2/305)؛ احمد شاكر، اسناد اين روايت را حسن دانسته است.
9) نگا: مجموعة فتاوي و مقالات متنوعة، ابن‌باز (11/403)
10) تهذيب مدارج السالكين، ص248
11) سنن ترمذی، شماره (586)؛ ترمذی، این حدیث را حسن صحیح دانسته است.
12) نگا: لطائف المعارف، ص351؛ البدر في الحث علي صلاة الفجر، ص86، نوشته‌ي دكتر عماد علي.
13) يعني همچنانكه شمشير، زود مي‌بُرد، وقت نيز به‌سرعت مي‌گذرد. (مترجم)
14) الرقائق، ص18؛ به‌نقل از مجلة الدعوي، شماره‌ي4، سال:1951؛ الإيمان أولا…،ص248.
15) الطبقات (1/291)، تحقيق: سلمي، با سند صحيح.
16) عيون الأخبار (3/5)؛ الحسن بن علي، ص27.
17) الزهد از ابن‌حنبل، ص171؛ رهبان الليل از عفاني (1/403)
18) صحيح الجامع، شماره‌ي3701؛ السلسلة الصحيحة، شماره‌ي1903.
19) الإیمان أولا، ص172.
20) رهبان الليل (1/365)
21) سير أعلام النبوة (3/260)
22) التاريخ الإسلامي (19/221).
23) الإيمان أولا، ص249.
24) تاريخ ابن‌عساكر (14/72)
25) تاريخ ابن‌عساكر (14/71)حسن(رض) از خلال هم‌زيستي با قرآن كريم و همراهي با پدر بزرگوارش امير مؤمنان علي(رض)، و نيز با انديشيدن در اين دنيا، بدين نكته پي برد كه دنيا، سراي امتحان و آزمايش است؛ وي، بر اساس آموزه‌ها و رهنمودهاي قرآني، پرورش يافت و آياتي را كه از دنيا و حقارت و فناي آن، سخن مي‌گويد، تماماً فرا گرفت. حسن(رض) هر روز سوره‌ي كهف را تلاوت مي‌كرد و نگاهش به اين آيات كريمه مي‌افتاد كه:
(وَاضْرِبْ لَهُم مَّثَلَ الْحَيَاةِ الدُّنْيَا کَمَاءٍ أَنزَلْنَاهُ مِنَ السَّمَاءِ فَاخْتَلَطَ بِهِ نَبَاتُ الْأَرْضِ فَأَصْبَحَ هَشِيمًا تَذْرُوهُ الرِّيَاحُ وَکَانَ اللَّهُ عَلَى کُلِّ شَيْءٍ مُّقْتَدِرًا(45) الْمَالُ وَالْبَنُونَ زِينَةُ الْحَيَاةِ الدُّنْيَا وَالْبَاقِيَاتُ الصَّالِحَاتُ خَيْرٌ عِندَ رَبِّکَ ثَوَابًا وَخَيْرٌ أَمَلًا(46)) (كهف:45،46)
«(اي پيغمبر!) براي آنان (كه به دارايي دنيا مي‌نازند و به اولاد و اموال خويش مي‌بالند) مثال زندگي دنيا را بيان كن که همچون آبي است كه از آسمان فرو مي‌فرستيم. سپس گياهان زمين، از آن (سيراب مي‌شوند و رشد مي‌كنند و) انبوه مي‌گردند. (ولي اين صحنه‌ي دل‌انگيز ديري نمي‌پايد و گياهان سرسبز، پژمرده مي‌شوند و) سپس خشك و پرپر مي‌گردند و بادها، آنها را پخش و پراكنده مي‌سازند. و خداوند، بر هر چيزي تواناست. دارايي و فرزندان، زينت زندگي دنيايند و اما اعمال شايسته‌اي كه نتايج آنها جاودانه است، بهترين پاداش را در پيشگاه پروردگارت دارد و بهترين اميد و آرزوست».
اين مثال زيبا و دقيق قرآني، بيانگر حقارت و ناچيز بودن دنياست و بر زوال و عدم ماندگاري آن دلالت مي‌كند و نابودي نعمت‌ها و ظواهر زيبا و فريبنده‌ي آن را به تصوير مي‌كشد. خداي متعال پس از بيان اينكه دنيا، ديري نمي‌پايد و چندان ماندگاري و دوامي ندارد، به بيان اين نكته مي‌پردازد كه به پندار مردم، فرزندان و دارايي، زينت زندگي دنيايند و آن‌گاه اين نكته را روشن مي‌سازد كه زينت زندگي دنيا، خيلي زود از ميان مي‌رود؛ از اين‌رو زيبنده و سزاوار هيچ عاقل و خردمندي نيست كه دل به دنيا ببندد و به نعمت‌هاي فاني و زودگذر آن ببالد.
اينكه خداي متعال مي‌فرمايد: (وَالْبَاقِيَاتُ الصَّالِحَاتُ خَيْرٌ عِندَ رَبِّکَ ثَوَابًا وَخَيْرٌ أَمَلًا)، بدين معناست كه اعمال شايسته‌اي همچون نماز، صدقه، جهاد در راه الله، كمك به فقيران و نيز ذكر و ياد خدا، بيشترين ثواب و پاداش را به دنبال دارند و سبب نزديكي بنده به خداوند متعال مي‌شوند و از نتايج جاودانه و ماندگاري برخوردارند و ثواب و پاداش اعمال نيك و شايسته، به صاحبان آنها باز مي‌گردد. و (وَخَيْرٌ أَمَلًا)، بدين معناست كه صاحبان اعمال نيك، در آخرت به تمام آرزوهايي كه در دنيا داشته‌اند، دست مي‌يابند.(1) 
حسن بن علي(رض) بر اساس رهنمودهاي جد بزرگوارش، رسول اكرم(ص) كه آگاه‌ترين مردم نسبت به دنيا و قدر و اندازه‌ي آن بود، پرورش يافت. رسول اكرم(ص) فرموده است: (لو كانت الدنيا تعدل عندالله جناح بعوضة ما سقی کافراً شربة ماء)(2)  يعني: «اگر دنيا نزد خدا به اندازه‌ي بال پشه‌اي ارزش مي‌داشت، به هيچ كافري جرعه‌اي آب نمي‌داد». همچنين فرموده است: (ما الدنيا فی الآخرۀ إلا مثل ما یجعل أحدکم أصبعه فی الیم فلينظر بم يرجع)(3)  يعني: «دنيا در مقايسه با آخرت، تنها بدين مي‌ماند كه يكي از شما انگشتانش را در آب دريا فرو برد، آن‌گاه بنگرد كه با چه مقدار باز مي‌گردد». و نيز فرموده است: (الدنيا سجن المؤمن و جنة الكافر)(4)  يعني: «دنيا، زندان مؤمن و بهشت كافر است».
آثار آموزه‌هاي قرآني و رهنمودهاي نبوي، در امير مؤمنان، حسن بن علي(رض) نمايان گشت و از اين‌رو يكي از بارزترين نمونه‌هاي اسلامي در زمينه‌ي زهد و بي‌رغبتي به دنيا گرديد.
در زمينه ي زهد و بي‌رغبتي به دنيا، مثال‌ها و نمونه‌هاي جالبي براي ما بيان شده كه اينك به برخي از آنها مي‌پردازيم:
حرص و آز انسان نسبت به پست و مقام (جاه‌طلبي) بسي شديدتر از حرص و آزِ وي نسبت به مال و ثروت است؛ همان‌طور كه ضرر و زيان جاه‌طلبي، بر